Savol-Javob

iakvaqubghin7Mavjud tarixning in’ikosi

SAVOL: Nega “Quvg’in”ni tarixiy roman deb atagansiz?(Erkin).

JAVOB: Aslida “roman” so’zining adabiyotga kirib kelishi “tarixni xalq tilida ifodalab berish” anglami bilan bog’liq.

Lekin keyinchalik bu anglam romantik, sevgi-muhabbat ustun bo’lgan asarlar va tarixiy-voqelikka tayangan ikki yo’nalishga ayrildi.

Tarixiy romanlar tufayli biz bugun dunyoda yo salbiy yoki ijobiy iz qoldirgan son-sanoqsiz sarkardalar, siyosiy liderlar va dong’i chiqqan shaxslar, urushlar silsilasi haqida tasavvurga egamiz.

Badiiy romanda deyarli hamma narsa to’qima atrofiga quriladi. Hatto voqelik ham to’qima uchun xizmat qiladi. Continue reading

Advertisements

Savolga javob

savollarQayta yozmaysizmi?

SAVOL: Nima bo’lganda ham “Quvg’in” Karimov hukmdorligi paytida uning qilmishlarini ochib tashlagan ilk asardir. Shundan keyin ham shu mavzuda ko’p narsalar yozildi. Shu yozilgan narsalar sizga kitobni qayta yozish kerak degan fikrni bermadimi?(Ahmad Sobirov).

JAVOB: Yo’q. Aytganingizdek, keyingi yillarda ko’p yozildi va hali yana ko’p va xo’p yoziladi. Lekin shu narsa diqqatga sazovorki, bugunga qadar yozilayotganlarda “Quvg’in”, “Assassin” tarixiy va “IAK” avtobiografik romanlarining ta’sirini aniq ko’rib turibman. “Quvg’in”ning ba’zi nuqtalarida voqelikni kengroq ochish uchun to’qimaga ham o’rin berilgan. Continue reading

Savol-Javob

kitob“Quvg’in” dagi Mirtemir kim?

SAVOL: “Quvg’in”dagi Mirtemir o’zingiz bo’lsangiz kerak. Nega uni buncha maqtab yuborgansiz, ya’ni o’zingiz o’zingizni?(Nodirbek Latipov).

JAVOB: Avvalo shuni aytishim kerakki, “Quvg’in”da badiiy romanchilikdagi ijobiy va salbiy qahramon degan eski usul asosida yo’lga chiqilgan. Bundan 17 yil oldin bugungi qarashlarimda bo’lganimda boshqacha yo’l tutgan bo’lardim.

Islom Karimov tarixda mavjud shaxs, hayotda bo’lgani kabi romanda ham u salbiy qahramon, Mirtemir esa tarixda bor bo’lgan shaxslarning umumlashtirilgan va davr uchun xos bo’lgan obrazidir. Continue reading

Eskiyu eskirmas gaplar

savollar“Arabning o’ligi…”

SAVOL: Arabning o’ligi…? Bu yog’ini davom ettirsangiz. Rahmat. (Faxriddin).

JAVOB: O’zbek tilida asrlardan buyon yashayotgan “Arabning o’ligi…” degan gap bor. Bu iborani turli holatlarda qo’llanishgan.

Masalan, “Arabning o’ligidek og’ir” yoki “Arabning o’ligi ekansanku?” va hokazo.

Endi buni “Arabning o’ligidek qimmat” deb ham ishlatsa bo’ladi. Chunki Liviyani 40 yildan oshiq boshqargan qattol Mummar Qaddafiyning o’ligi nafaqat Amerika va Avropaga balki arablarning o’ziga ham juda qimmatga tushdi.

G’arb jaraq-jaraq millionlarini bu mamlakatdagi neft hisobiga chiqarib olishi mumkin. Lekin arablarning o’zlari yo’qotganlarini hech qachon qaytarib ololmaydilar.

Xarobazorga aylangan Liviyani tiklash mumkin. Ammo bu 6-7 oylik urushda o’lgan son-sanoqsiz insonlarning hayoti ortga qaytmaydi. Continue reading

O’ylab ko’radigan gaplar

soyaMansab va manfaat

SAVOL: Dunyoda maxsus xizmatlarsiz hayot bo’lmaydimi?(Aziz).

JAVOB: Dunyo dunyo bo’libdiki, davlat degan tuzilma paydo bo’libdiki, Maxsus xizmatlar mavjud. Bu tabiiy hol va bundan keyin ham shunday bo’ladi. Ular haqida juda ko’p kitoblar yozilgan, filmlar yaratilgan va tadqiqotlar olib borilgan. Dunyo sirlariga qiziquvchi sifatida shularga nazar solarkanman, barcha Maxsus xizmatlarning yozilmagan uchta qonuniyati borligini ko’rdim.

1. Sotqinlarni quritadilar

Kimdir Maxsus xizmatlarda ishlab, keyin safdosharini boshqa mamlakatga sotsa, har qanday yo’lini topib undan qutiladilar. Bu asrlardir ming karra isbotini topgan haqiqat.

Bunga Kleopatra va Sezar zamonidan Karimov va Putin davriga qadar minglab misollar keltirish mumkin. Bunday holatda sotqinni yo zaharlashgan, yoki otishgan yo bo’lmasa boshqa bir yo’lini qilib o’ldirishgan.

Bu Maxsus xizmatning maxsusligini saqlab qolish, u yerda ishlaganlarni qo’rqitish, ularning vatanparvarligini kafolatlash uchun qilingan va hozir ham davom etmoqda. Continue reading

O’zgarmagan mavzular

iakYana Karimov haqida

SAVOL: Karimovdan keyin hokimiyatga kim kelishi aniq emasmi?(Doniyor).

JAVOB: Keyingi yillarda Islom Karimovning “jigargo’shasi” Shavkat Mirziyoev haqida ancha-buncha narsa yozildi. Kimdir u “ota”sining vorisi, desa, kimdir uni Karimov yaqin orada eski “tuz”lar yoniga jo’natadi deydi.

Bu masalada o’n soat o’n joydan ihtiboslar keltirib, ostiga adabiyotlar ro’yxatini ilova qilib, o’n xil xulosani qalashtirib tashlash ham mumkin. Zero bitta xulosaga borib bo’lmasligi haqida hammaning ishonchi butun. Continue reading

Savol-Javob

savollarKim kimga va qachon qo’shilishi mumkin?

SAVOL: O’zbekistonda xalq oyoqqa tursa kuchishlatar idoralarining rahbarlari xalq tomoniga o’tishi mumkinmi? Kim kimga qachon qo’shilishi mumkin?(Hakim).

JAVOB: Xuddi shunday savollar 2005 yilning boshlarida ham ko’p marotaba yangragan. Andijonda 13-mayda yuz bergan qonli voqealardan bir hafta oldin bunday savolga “Ozodlik” radiosi orqali ”Agar “inqilob qilaman” deb ming odam chiqsa, Karimov ming odamni ottiradi!” deb javob qilgandim. Shunday bo’ldi ham. Hozir ham javobim ayni. Chunki Karimovning mentaliteti o’zgarmagan. O’shanda ham kuchishlatar idoralari rahbarlari xalq tomoniga o’tmagan, bugun ham o’tmaydi. Nega? Continue reading