Mungli maktub

afgonOlim Ko’hkan:

Kuni kecha Afg’oniston shimolida oqqan mudhish suv toshqinlari oqibatida halok bo’lgan chorasiz vatandoshlarim ro’hlari shod bo’lishini istab bu og’ir ofat borasida marsiya yozdim! “Jahonnoma”ga qo’yarsiz.

 

 

Qayg’usi boshqa

Orzuvlaring sel bo’lib oqdi,
Yashamingni berding to’proqqa.
Endi tushar xotirang – yoding,
Ko’zyoshlarim bila to’proqda. Continue reading

Advertisements

Tajribaga tayanib

uzbek_english_dictionaryTil mutloq mustaqil, bo’ysunmas, tirik jondir

SAVOL: O’zbek tili buzilib ketmoqda, nega oldini olmaysizlar? (O’zbek).

JAVOB: Bu gapingiz yoqmadi. Til binomidiki yoki qizmidiki, buzilib ketsin?!

Til dunyodagi eng mustaqil kuchdir. Unga qorovulning, yo’l ko’rsatadigan mirshabning keragi yo’q. Chunki har qanday qurolli qorovulning ham kuchi yetmaydi unga. Hatto dunyodagi manaman degan diktatorlar hammaga va hamma narsaga zug’um qilishlari mumkin, lekin tilga qolganda kuchlari yetmaydi.

Keyingi o’n yil ichida AQShda tilshunoslik borasida beshta kitobga mualliflik yoki hammualliflik qildim. Shu jarayonda nafaqat o’zbek tiliga oid, yana bir necha tildagi kitoblarni mutolaa qilishga to’g’ri keldi.

Hozir o’zbek tilida ro’yxatga olinmagan so’zlar lug’ati ustida ishlayaman. Ana shularning hammasidan olgan xulosam shu bo’ldiki, tilga kirib kelayotgan yangi so’zlardan cho’chimaslik kerak. Ularni to’xtataman deb o’ylash to’r yoyib daryoning yo’lini to’saman, degan kabi gap. Ya’ni til tilga til tegizgan bilan hisoblashmaydi. Continue reading

Savol-Javob

qovunVatan xoinlari

SAVOL: Bahsda jim qolgan paytlaringiz ham bo’ladimi? (Umid).

JAVOB: Bir latifanamo voqeani aytib beray, o’zingiz xulosaq iling.

Muxolifatchi mehmondorchilikda O’zbekistondan endi kelgan yigitcha bilan tanishib qoldi.

-Qachon keldingiz?-deya uni savolga tutdi.

-Kecha.

-U yoqda ahvol qanaqa?

-Zo’r!

-Zo’r bo’lsa, bu yerlarda nima qilib yuribsiz?

-O’qishga keldim. Continue reading

O’zgarmagan mavzular

maddoh1Kulgi

SAVOL:Biz bahsni chiroyli boshlab, chiroyli tugata olmay bir-birimiz bilan dushmanga aylanib ketamiz. Bahsning nuqtasi… O’zim ham tushunmadim savolimni, shunday emasmi?

JAVOB: Amerikada yashayotgan muxolifatchi O’zbekistondan kelgan siyosatdon mehmon bilan bahslashib qoldi. O’zbekistonlik tinmay Amerikani yomonlasa, Amerikada yashaydigan muxolifatchi esa O’zbekistonni tanqid qilardi.

-Siz haqiqiy demokratiya O’zbekistonda deyapsiz, birorta misol bilan fikringizni mustahkamlay olasizmi?-deb so’radi mezbon mehmonidan.

-Kerak bo’lsa mingta misol keltirishim mumkin.

-Mingtani bunchalik uzoq yo’lga keltirish oson ish emas. Keltirganingiz bitta-ikkita misol bo’lsa ham etarlik.

-Mana qarang, Amerikani demokratiya qal’asi deyishadi. Lekin demokratiya nima? Bu erkinlik degani. Amerika esa erkinliklarni cheklaydi. Hatto prezident etib saylangan odamning ham erkinliklari cheklangan bo’ladi. Continue reading

Kaftdagi dunyo

New Yorkda  ko'cha bayrami.

New Yorkda ko’cha bayrami.

Sog’inch

SAVOL: Chanqoqni choy bosadi, lekin sog’inchni qanday qanoatlantiramiz? (Ulug’bek).

JAVOB: Bir kun boshqa mamlakatda istiqomat qiladigan tanishim mehmonga keldi. U bilan bir necha kun dardlashdik. Mehmondorchilik ham qariy boshladi. Ketar chog’i unga:

-Sizni o’zbeklar ochgan va menga yoqqan bir “Choyxona”-restoranga olib bormoqchiman,-dedim.

Mehmon nima desin? “Uyimda yeganim o’zbek taomlari, sizning uyingizda ham aynisi, yana meni o’zbek restoraniga olib borasizmi?” desinmi? Bunday paytda bir nima deyish mushkul, mezbonning ko’ngliga qaraladi. U indamay rozi bo’ldi.

Yo’lga tushdik. Koshki yaqin bo’lsa? Yo’l yursak ham mo’l yurib, bir necha soat deganda boshqa bir shaharga yetib keldik. Continue reading

Savol-Javob

mashinalarTezlik

SAVOL: Amerikada mashinalarni juda tez haydashadi deb eshitaman, shu to’g’rimi? (Ravshan).

JAVOB: Biz Amerikaga kelganda dastlab Oregon shtatiga qo’ngandik. Havosi toza go’shalardan biri. Odamlari ham juda samimiy.

Oregonning eng katta shaharlaridan biri Portlanddir. Bu shaharda uruslar juda ko’p. Ular shaharni “Kichkina Rossiya” ham deb atashadi.

Ruslar bor joyda qoidabuzarlik, qonunlarni pisand qilmaslik avjiga chiqadi. Ular Rossiyani qay ahvolga tushirgan bo’lsalar, bu yerda ham qaerda yashasalar o’sha yerda “hunar”” ko’rsatadilar. Continue reading

Hayot maktabi

Bahs

SAVOL: Amerikdaliklar bilan ham turli mavzularda bahs qilib turasizlarmi? (Sharof).

JAVOB: Amerikada sauna xuddi o’zimizning choyxonadek gap. Ertadan kechgacha gurung. Qo’shilgan qo’shilaveradi, ketgan ketaveradi. Aksariyat odam bir-birini taniydi.
Kecha Suna tirband edi. Ular arab mamlakatlaridagi voqealarni bahslashayotgan ekanlar.

-Buni SRU qilmoqda,-derdi bittasi va buni asoslashga urinardi. Uni taniyman. Asli eronlik. Yoshligida bo’yniga pichoq solishgan. Yarim jon bo’lib qolgan. “Saunaga kelmasam og’riq meni yeydi” deydi u ikki gapning birida.

-Agar bu ishlarni SRU qilayotgan bo’lsa, nega “Bu tashkilot Misrdagi voqealardan orqada qoldi?” deb tanqid ostiga olishmoqda? -Bu savolni bergan kishi asli hindistonlik. Uni bir ko’rishda qaerdan ekanligini bilmaysiz. Chunki oqvoy. Yuz tuzilishi esa o’zbekka o’xshab ketadi. U har qanday bahsning “onasini ko’rsatadi”. Continue reading