Диктатура манзаралари

uzbМАҲАЛЛИЙЛАШТИРИШ

Ўзбекистонда президент бирор муаммо учун масъул эмас!(Ёзилмаган қонун).

Аслида Ислом Каримовнинг фаолиятига ҳеч ким Ислом Каримовнинг ўзичалик мукаммал баҳо берган эмас.

15 йил давомида у 76 марта вилоят кенгашларида кенгайтирилган нутқ ирод қилди. Бу нутқларнинг бир сатрини ҳам унинг ўзи ёзмаган бўлсада, у ўқиб бергани, қўшимчалар қилиб гапиргани унинг ўз айбини ўзи очганини кўрсатади.

Табиийки, бу нутқлар тайёрланишидан олдин ўнлаб казо-казолар вилоятга бориб, ҳамма ёқни “илма-тешик” қилиб, камчиликларни топиб қайтадилар.

Шунинг учун ҳам ҳар бир нутқда вилоятнинг барча жабҳаларидаги ўпирилишлар очиқ айтилади ва ишдан олинадиган ҳокимнинг бўйнига илинади.

Каримов 15 йилда вилоят раҳбарларини ишдан олгандаги нутқларини кўрсатиб, ”Мана сизга ошкоралик!” деб мақтанса бўлади.

Зотан унинг вилоят кенгашларида қилган нутқларини битта китобга тўпласангиз, Ўзбекистоннинг даҳшатли манзарасини кўрасиз.

Яна бир бор таъкидламоқчиман, буни “Каримовнинг ашаддий танқидчиси” деб дакки эшитадиган мен эмас, балки Каримовнинг ўзи чизиб берган.

У ҳатто баъзи вилоят кенгашларида сиёсий масалаларни ҳам таҳлил қилиб, бу борадаги вазият нақадар аянчли эканини кўрсатиб берган.

Масалан, унинг Сурхондарё вилоят кенгашида сўзланиб, икки йил оғиздан тушмаган нутқи ёдингиздадур. Ўшанда Каримов коррупция масаласи билан бирга демократик ислоҳотлар борасида ҳам вилоятда ҳеч иш қилинмагани, сўз эркинлиги бўғилгани, инсон ҳуқуқлари топталганини жуда чиройли қилиб айтганди.

1990 йилларнинг бошида у Қашқадарё вилоят кенгашининг йиғилишида аҳолидан тушаётган шикоятлар ҳақида гапириб׃

-Бирорта раҳбар шикоятдан қўрқмасин. Шикоятни иғвогарлар ёзади. Энди Кремлга ёзиш пайти ўтиб кетди. Биз мустақилмиз, энди ёзадиган бўлса, мана менга боради. Мен эса, муммоларни марказлаштирмайман. Муаммо умумлашиб марказлашдими, у ҳал бўлмай қолади. Муаммони умумлаштириш, марказлаштириш эмас, муаммони маҳаллийлаштириш керак ва жойида ҳал этиш лозим. Шунинг учун менга борадиган шикоятлар ўзингизга қайтиб келади,-деганди.

Шундан бери у камчиликларни тўла маҳаллийлаштиришга ўтди.

Эсингизда׃
-Бизда муаммоларни кўтариб чиқадиган жасоратли журналистлар йўқ,-деганди Каримов.

Бу нима дегани? Бу муаммони журналистларнинг гарданига ташлаб, маҳаллийлаштириш дегани.

Эсингизда׃
-Халқ дардини айтадиган депутатлар борми ўзи? Чиқсин бу ерга, халқ уни нега сайлаган, нега гапирмайди?,-деган эди бир куни сессияда у.

Шундан кейин ҳамма жойда депутатларни айблаш бошланиб кетган ва ҳатто хорижий радиоларда ҳам “Депутатлар нега жим?” деган мавзу олти ой чайналган эди.

-Ҳар қандай жамиятда мухолифат бўлиши керак. Қани ёшлар орасида бизнинг сиёсатимизни конструктив танқид қиладиган мардлар борми? Чиқсин майдонга!-деганди бир кун.

Шундан кейин мухолифат мавзуси муҳокаа қилиниб, ҳатто бир ҳафтада “Фидокорлар” деган партия ҳам тузиб юборилганди.

Агар ўтган 15 йилга яхшилаб разм солсангиз, Каримов ҳамма соҳада муаммоларни ана шундай маҳаллийлаштиришга урингани ва бунга эришганини кўрасиз.

Самарқандда вилоят ҳокими Алишер Мардиевни ишдан олишда қариндош уруғчилик, порахўрлик, ўзбек-тожик муносабатлари, ҳуқуқ-тартибот соҳаларидаги адолатсизликлар очиқ айтилган бўлса, Тошкент вилоят ҳокими Козим Тўлагановни ишдан олишда қишлоқ хўжалиги оқсаётгани, саноатдаги парокандалик, кадрларни танлашдаги хатолар саналганди.

Узоққа бормайлик, мана яқинда бўлиб ўтган Андижон ва Фарғона волоят кенгашларининг сессияларидаги нутқларни ўқиб кўринг. Ўзбекистондаги аянчли вазиятнинг сувратини кўрасиз.

Ўзбекистон осмондаги ўлка эмас, Ўзбекистон вилоятларнинг йиғиндиси. Вилоятлардаги дардлар тўпланиб, Ўзбекистоннинг умум дардини ташкил қилади.

Каримов вилоятлардаги муммоларни гапириб келмоқдами, демак 15 йилдан бери у ўз айбини очиқ айтмоқда. Аммо жазони бошқалар тортмоқда.

Кадр танлашда бир марта адашсин, икки марта адашсин, ахир бир умр адашадими?

Ўзбекистонни Каримов танлаган кадрлар ботқоққа айлантирган бўлса, бунинг учун Каримовнинг ўзи ҳам жавоб бериши керак эмасми?

У муаммоларни маҳаллийлаштиргани билан ҳокимларни танлаш ва тайинлашни марказлаштирди. 15 йил давомида ҳар бир вилоятга камида тўрттадан ҳоким тайинлади ва уларни тайинлашда роса мақтаган бўлса, ишдан олишда ҳамма айбни уларга тўнкади. Барча вилоятларда айни шу ҳол кузатилди.

“Агар ҳамма камчиликлар учун ҳокимлар, вазирлар айбдор бўлишса, Каримов-чи?”, деган савол ўз-ўзидан туғилади, ёки у мусича-и бегуноҳми?!

Йўқ, аслида ҳамма айб унинг ўзида. Каримов ишдан олган вилоят ҳокимларидан бири билан гаплашгандим. У:

-Ўзингиз биласиз, ҳатто битта хўжаликка ўзимиз мустақил равишда раҳбар тайинлай олмаймиз. Туман ҳокимларидан тортиб, корхона раҳбарларига қадар ҳаммасини Каримовнинг ўзи, унинг идораси тайинлайди. Биз орадаги ижрочи. Бир куни битта университетнинг ректори пора истаётганини айтиб, миршаблар шу ҳақда амалиёт ўтказишни сўрашди. Мен рози бўлдим. Ректорни иш хонасида пора билан ушлашди. Ярим соат ҳам ўтмай Каримовнинг ўзи телефон қилиб, на онам, на отам қолмай ҳақорат қилиб, “Нега ҳамма ёққа бурнингни тиқасан?” деб койиди. Мен ишдан кетдим, лекин ректор қолди. Кейин уни катта ишга кўтаришди. Аммо кўпга чидамади…

Беданани ушлаб, бўйнидан бўғиб олиб, кейин думини бураб, ундан “питпилдиқ” деб сайрашни кутгандек гап бу.

Ҳокимларнинг ҳаммаси бедананинг аҳволида. Беданавоз уларни бўйнидан бўғиб олган. Охирида яна “Бу сайрашни билмайди”, деб калласини узиб, кабоб қилади…

Бундан бир неча кун олдин Ўзбекистон Адлия вазирининг биринчи ўринбосари Ихтиёр Абдуллаев БМТ Бош ассамблеясининг учинчи қўмитаси Тошкентда ўтказган учрашувда Ўзбекистон ҳукумати инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишда БМТ ташкилотлари билан ҳамкорлик қилишга тайёр эканини айтди.

Агар Каримов ростдан ҳам Ғарб билан “рақс”га тушгиси келиб қолса, Адлия вазирини ишдан олади-да׃

-Чет эл ташкилотларини ёпиб ташлаб, инсон ҳуқуқлари билан шуғулланишни оқсатиб қўйган одам мана шу бўлади. У ўз ҳаракатлари билан нафақат инсон ҳуқуқларига зарба урди, балки мамлакатга инвестиция келишини тўхтатди ҳам. У халқнинг душмани. Миллионлаб одамларнинг ризқига чанг солган шу бадбахт бўлади,-дейишига ҳеч шубҳа йўқ.

Кимдир кулиб қўяди. Кимдир ишонади. Вазирнинг ўзи эса бошини эгиб туради. Чунки шунга ўхшаган танқидни Бош прокурор бўлган даврда ҳам, Марказий Сайлов комиссиясида ишлаганида ҳам эшитган.

Дарвоқе, Каримовни беданачига ўхшатган, ўзи муаммоларни маҳаллийлаштириш сиёсатининг ижрочиси бўлган собиқ ҳоким ҳам бугун катта бир идоранинг бошлиғи. Ҳа, у ўзини беданага ўхшатганди.

Совет даврида “Бедана ва баданабоз” деган бир латифанамо ҳикоя бўларди.
Беданавоз беданасини сийпалаб ўтирганда боласи кириб келади.

-Нима қилиб юрибсан. Бор дарсингни қил!-дейди Беданабоз.

-Тушунмаяпман, китобим йўқ, дарсларимга ёрдам беринг,-дейди боласи ялиниб.

-Ахмоқ, сен тушунмасанг мен тушунаман-ми, “Китобим йўқ”, деб бунча мана бу беданага ўхшаб сайрайсан, сенга “Пулим йўқ” деб юз марта айтганман, бунинг устига менда бўш вақт нима қилсин, бир онангга айт, ёрдам берсин!-дея ўшқиради отаси.

Бола онасининг олдига боради. Кир ювиб ўтирган онаси:

-Болам, ҳали нон ёпишим, кейин сигирларни соғишим, хўрагини беришим, ундан кейин сизларга овқат қилишим керак. Қўлим бўшаса, ёрдам қиламан, лекин олдинги каби саволларингни тушунмайман-да!-деб зорланади.

Эртасига бола “икки” олиб қайтади. Беданабознинг жаҳли чиқади:

-Сен одам бўлмайсан! Каллаварам! Ўлдираман сени! Каллангни узаман! Беданага ўхшаб сайрамасдан, китоб ўқисанг ўласанми? Ҳе падарингга лаънат!

Буни эшитиб ўтирган онаси ўзи-ўзига пичирлайди:

-“Падарингга лаънат” дегунча, “Беданабозга лаънат!” десанг-чи, ер ютгур!..

Аммо фарқи нима?!

Худди ана шу латифада бўлгани каби бугун Ўзбекистонда ПАДАР ҳам, БЕДАНАБОЗ ҳам бир киши!

ЖМ
“Каримовнинг кирдикорлари” китобидан.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: