Диктатура манзаралари

maktubСЎКАҒОНЛИК

Ўзбекистонда барча раҳбарлардан тортиб, мухолифат сафларига қадар сўкағонлик касали тарқалган экан. (Ўзбек тилини ўрганган америкаликнинг айтгани).

СПИД асрнинг вабоси, миллионларнинг кушандаси бўлса, сўкағонлик Ўзбекистоннинг вабоси, ўзбекнинг кушандасидир. Дейишингиз мумкин׃ сўкағонлик ўзбекка бешикда теккан, ҳар бир оилада унинг илдизи чуқур. Ҳа, шунинг учун бу иллат тобутга қадар яшайди.

Илгари энг кўп сўкинадиган ва сўкишларга бети қалин халқ руслар деб ўйлардим. Чунки улар унча-бунча гапни бемалол сўкиш билан ифодалай олардилар ва унча-бунча сўкишни бемалол ҳазм қилиб кетаверардилар.

Кейин-кейин билсам бизнинг халқ русларни ярим йўлда қолдириб кетар экан. “ИАК” да Каримов халқнинг онасини сўккандаги воқеаларни ёзганман. Атрофидаги раҳбарларни сўкишини ва оиласидаги сўкинишларни эса, ”ҚУВҒИН”да бундан 12 йил олдин битган эдим.

Ўтган йил Америкага келган бир мулозим мен билганларимга қўшимча қилди:
-Мустақиллик байрами куни эди. Ҳамма казо-казолар тўпланган. Ўзини Каримовга яқин деб ҳисоблаганлар умр йўлдошлари ва болаларини ҳам олиб келишган. Каримов биринчи қаторга келиб ўтирмоқчи эди, унга нимадир ёқмади. У Мирзиёевга қаради. Бу пайтда Бош вазир бошқа томонга қараб турган экан. Юртбоши уни шунақа сўкди-ки, ҳамма тўпланганлар эшитди. Мен орқароқда бўлсам ҳам Каримовнинг бақиргани қулоқларимга келиб урилди, қулоқларим қизариб кетганини ҳис қилдим. Жуда ёмон сўкди. Бунақа сўкишни мен ҳаётимда илк бор эшитаётган эдим. Қарасам, Мирзиёев индамай бош эгиб турибди. Қолганлар ҳам бошларини эгишган. Бир неча аёл қойил қолган каби Каримовга маҳлиё бўлиб қараб қолишган. Шунда мен атрофга разм солдим, фақат битта аёл қизалоғининг қулоғини бекитиб олибди. Ургани ур оши, сўккани сўк оши дегандек, қолганлар худди ҳинд кинофилмини кўраётгандек диққат билан Каримовнинг сўкишларини эшитишмоқда. Мен одамларда орият, ҳиссиёт ўлганини ўша кун идрок қилдим. Бизнинг ўзлигимиздан зарра ҳам қолмади. Таҳқир ва ҳақоратга чидай олмаган халқ таҳқир ва ҳақоратнинг маҳлиёсига айланди…

Бу гапларни айтган одам йўлини қилиб ҳукуматдан кетишни излаётгани ва имконини топиши билан четга чиқиб кетишини айтганди. Лекин яқинда у ҳукуматда яна бир поғона тепага кўтарилди. Энди қулоқлари ҳар куни қизариб тураётган бўлса керак!

Каримов Эркин Воҳидовни онангни деб сўкканда у “Мени сўкди бир зот, мен кечирдим, сен кечиргил” дея Худога мурожаат қилиб шеър ёзгани ҳақида “ИАК”да батфасил битгандим. Ўқувчилардан бири мулоҳазаларини ёзар экан, худди мана шу нуқтага эътироз билдирганди׃
“Бундай пайтда Худога ҳавола қилиш керак, Худо ўзи жазосини беради”.

Мен унга орадан шунча йиллар ўтиб кетди, аммо жазодан дарак йўқ, деган маънода жавоб қилдим. Кейин у׃
“Ҳа, нима қипти, раҳбар ҳам отадек гап, раҳбар бўлгандан кейин бир қўли билан силайди, бир қўли билан уради, бугун сўкса, эртага севади. Отам сўкди, деб унинг тилини кесмайсиз-ку! Худога солинг, Худо бу дунёда бўлмаса, у дунёда жазо беради”, деб жавоб қилди.

1990 йил. Олий кенгаш сессияси танаффусида Каримов вазирлар ва вилоят раҳбарлари билан мажлис ўтказди. Ўшанда Хоразм вилоятининг раҳбари бир аёл эди. Унинг олдида Каримов шунақа ёмон сўзларни ишлата бошлади-ки, эшитиб уялиб кетар эдингиз. Мен ўша сессияда котибият раиси бўлганим учун тасодифан бунга гувоҳ бўлиб қолганман. Кўзим ўша аёлга тушди. У ҳеч нарсага парво қилмай эшитиб ўтираверди. Кейин унинг ўзини сўкканда ҳам чивин чаққанчалик ҳам парво қилмай бошини эгиб ўтираверди.

Ўша йили бир сессияда Каримов Академик Аҳмадали Асқаровга қараб гапирар экан, Тойиба Тўлаганова ҳақида шунақа ҳақоратомуз сўзлар ишлатдики, бирор киши миқ этмади. Фақат олдингисидан фарқли равишда бу воқеада Тойиба йиғлаб, сессияни ташлаб чиқиб кетди.

1990 йиллар бошида Туркия президенти Тургут Ўзал Тошкентга келганда, озарбайжон-арман уруши ҳақида савол тушди. Каримов “бу уруш Озарбайжон раҳбарияти орасидаги тахт талашуви туфайли давом этаяти” дея “Абулфайз Элчибейни назарда тутиб, думини тагини қисиб ўтирсин”, деган эди.

Юзлаб, минглаб ана шундай мисоллар келтириш мумкин. Каримов тағин оғзини катта очиб, маданиятли халқмиз, дейди. Агар сўкиниш ёки сўкишларни эшитиб жим ўтириш маданият бўлса, у ҳолда дунёда энг маданиятли халқ биз бўламиз.

Мустақилликдан олдин Ўзбекистонда бирорта раҳбар қўл остидагиларни очиқдан-очиқ сўка олмаган. Мустақилликдан кейин ўзимизга бек, ўзимизга хон бўлдик ва оилада, кўчада ишлатиладиган сўкинишлар аввал президент девонига, кейин, ҳукумат ва Олий мажлис идоралари, ундан вазирликлар ҳамда вилоят, туман, маҳалла идораларининг расмий сўзлашув тилига айланди. Илгари луғатларга киритилмаган ва жамоат жойида ишлатишга ҳар қандай одам ҳам уялган сўзлар энди оммавий калималарга айланди.

Совет даврида фақат миршаблар сўкиниш сўзларини очиқ ишлатганлари учун уларнинг обрўйи оёқ учида эди. Бугун энди миршаблар бу борада авлиё бўлиб қолдилар. Чунки ҳамма сўкинишлар оммавийлашди. Ҳамма Каримовдан сўкиниш тарбиясини олди. Ҳатто мухолифат ҳам. Баъзилари Интернетда сўкинишни хабарлар орасига ҳам ташидилар. Шу билиб-билмаган ҳолда Каримовнинг содиқ ворисига айландилар. Хуллас, 15 йилда сўкағон ва сўкиш эшитадиган миллатга айланиб қолдик.

Туркияга келганимда маданият пешволарининг сўкиниб гапиришларини кўрдим, филмларда ҳам шу аҳвол.
-Нега бундай?-деб сўрасам.
-Ғарбга тақлид, Америкага тақлид,-дейишди.

Лекин Америкага келиб сўкинишлар Туркиядагидан юз чандон озлигини кўрдим. Биз яшайдиган штатнинг сенатори АҚШда жуда машҳур. Ҳозир сайлов олди кампаниясида араваси тортмай қолди. Ҳаммаси унинг бир сўкиш сўзини ишлатганига боғлиқ. Бир сўз билан у одамлар наздидан тушди ва Ноябр ойидаги сайловда қайта сайланиши савол остида турибди.

Ўзбекистонда эса тескариси. Сўкинадиган раҳбарни ота ўрнига қўйишади.

Каримовга қарши курашни қандай бошлашни билмай турган бўлсангиз, энг осон, балки кимлар учундир энг қийин йўли – сўкинмасликдан, сўкинганларни Каримовнинг юқумли тарбиясидан халос этишдан бошланг.

ЖМ
“Каримовнинг кирдикорлари” китобидан.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: