BISHKEKDA TURK STUDENTLARI VE QIRG’IZ KIZLAR

Turk milliyatchisi Shukri Birdemirning Qirg’iziston xotiralari va qirg’inga munosabati

(O’rta turk tilida yozilgan bu maktublar o’zbek tili qoidalariga moslashtirilib “Qiyomat kuniga” kiritiladi)

To’rtinchi maktub

Gula bilen hemma vakt otmeydi. adam zerikhip kalishadi.yad memlekette zerikhish adamge tezrak keladi.kirgiz digan memlekette iki nersede ochirt kordim.adamlar ochird digani nima bilmaydi.masharodge hem challar erkaklar kizdar balachaka basip ezip minishedi.hazir bunakada orf hem yok.hemma adam ozini yahshi ishte birinchi men kiliship kutulaman kayrasi nimabolsa menge alaka emas karashi bilan yashiyapti.sovyut bar mahalda ochirdden hem toysa kerek.indi tezkarisini kilishadi.

iki nersede ochird kordim.birinchisi turk shevirmasi kiladigan kafelerda.ikkinchisi kizlara maslahat berip fal bakadigan bakshilar aldinda.center caylarda kezivchi bakshilar bar.abkat mezesi turkke kop oksahmasa an yahshisi shevirma yani doner yayish dep her kunu doner yaki samsa yiyedigan adam boldim.cirayli cafeler hem bar.osh bilen bishkek ikki bashka dunya kadar bashka.biri kanca modern ve rus bolsa obirovni onca kadimki ve turk yaki ozbek aytsak togri boladi.

her abidde shevirma bilen abkalanish ichun bir cafege babar idim.umumen isleydigan adamlar kiz bala.bitte shevirmani ogul bala lar kesedi.men turkiyeda hem unca shevirma satadigan cay kormedim.kunide belki 300 belki 500 kilo shevirma satiladi bitte cafede.

bishkekte 3000 den ashik universette turk bala bar.kopchiligi ogul bala.ular hem bu caylarge kop keladi.bir kuni otirip shevirmami yesam ikide turk yigit hem keldi nariki stolda otirip yiyip geprishiyapti.kegen cay bolmasa uchte kirgiz cay yok dep ruhsat soriship aldima menim ular hem yiyip gaprishiyapti.ikide gurupni hem eshtitiyapmen.ikivni hem birbirigi dushinmiyapti.men isa birovni kop yahsi obirovni yarimda kop tushiniyapman.etrafta hemma stollalrda kizlar ogillar abkatlaniyap shevirma alidinda hemme ozininkisinin kesilishini ochird bilen kutishyapti.
az kine on tamandaki kizlarin oturgan stolinda abkat bitse hem kizlar caynak aytip otirisha bashladi.bir tamandan turk balalardin tamanige hicirgicir kilishlar bashladi.ogul bala yashlikta akibetni hem kormezden kiz baladan hicirgicir korse hemence suv kebi akip ketadi.
ozleri arasinda turk shivesinde maslahat bashladi.unday munday kizlari gepleshish basladi.ikide ogul bala 8 de kiz balani tarlayapti maslahat bilen.kansisi yahshisi manasi bilen yashlik kunlarin adiy gapleri bilen.

ikki mitut otmezden kirgiz ogulllar aldimda nima bolishiyapti turkderni kara falan pilan ular hem gappe bashladi.indi az kegen bir urush tuzuledi bu cayda nima kilish kerek dep oylasha bashladim.kizdar yena hem hicirgicir.5=6 minut ozleri gepleshti men hch indemedim.kegen birov

-bir kocheni tarif kilip mane su caydan shunakari al kel.bulari chikkandan kegen sirtindan ketip uygun cayda sindiraylik kanaka iken korsinlar dep koydi.birovu kalkadigan bolsa.ilaci yok ya aralashma yaki endi gappini kil dep kaldim.

-tokta cigit az kine meni eshit kegen birge ketaylik o adamlari tapishge dedim.

Teraddutta kalip dostlarige karadi bu kim iken manasi bilen.
yumsahk tavash bilen
-tokta tokta rost birge ketip alip kelamiz aldin az kine atygenim barda osha gepni eshitin dedim.
oturdu.
-ozbekmez men.ozbekcheni men gapirgende azmaz tushinsaniz kerek yakkin tilda dedim.ozbekcadan yahsi tusingen barmi ichinizda desam.
birov celalabadlik iken ayasi hem ozbek iken.
-men hem turk men.endi hemmasini eshittim/ulari hem eshittim.aldin maslahatlashaylik sindirishni haklagen isalar men hem siz bilen uraman hem aytaman kanaka turksuniz turk bunaka boladimi dep gappa kirgen boldim.

20 minut kadar ular hem men hem gaplashtik mana paydah bolishe bashladi.kizlarin hem aybini lakin ularin hem ilaci bolmagen ahvalde kalip ozlerige er tapish kiyin ahvalden kutulish ichun shunday hareket kilishlarinin sebabni bolsa kerek dep manani taptik.
balalardan ruhsat soradim.endi bulari chakirip turkce gepirip ularni tushindirishim kerek .sakin toktayn agarda ayb kiladigan bolsalar kulaklarini ushap men sizdan aldin uraman koresiz dedim.

-hey chocuklar buraya gelin turkceyi ozledim az konushalim dep chakirsam adaship turk bar iken dep az kine birbirige karap keldilar.otirin dedim.kandaysiz pandaysiz iyimisiniz ne yapiyorsunuz .falan pilan.kizlara arkalari donuk kaldi.kizlar hem adashgen .nima booliyapti turkler kirgizlarin yanina ketti oturdu deya .kirgiz balage aytimki.
-kizdara sekin gine ayt.biznin gappimiz uzak boladi.siznin kutishingiznin faydasi yok.bekarge oturmayler.bala yahsi kine kirgizcalap aytti.

turk ogillara soradim.kirgizca yaki ozbakca orgengenmisiz.yok dedi.nima bilen bu cayda tushindirip gepleshiyapsiz desam rusca bilen dedi.
-rusca orgenishden bashka faydasi yok burda okushdin sizge unda desam.togru ake faydasi shu dep koydilar.kopchiligi mektepten kegen rusyada ishlep yururmiz dep oylaniyapti.
bunakana turkcede ingiliz kashigi bilen turk bokni yiyish diydi dedim.
ortada terjimeci bolip iki tamani kizdarni hem tushiindirip tanish kildim.2 saat bir baga barip hemmmesi bilen oturdik.kordimki kirgiz oguldarin hem gurur tamandan katta derdi bar.ahir az kina uyat bolsa hem agir maslahat berdim.
-manga karayn turk yaki uzbek yaki kirgiz farki yok.insanmiz hemmamiz insandan togulgenmiz.mene shunakanin bashkaca ilaci yok.kanday nerseden togulgenimizni hem kichkinemesmiz hemmamiz bilemiz lakin dedemizge hem soraklamiymiz.hatun kishige togush kerek.biz erkeklar togurmasak hem boladi.ularin hem derdi bar.lakin bu ishlar halklarin kulturasinda kanaka isa onaka boladi………………………kochede kilinadigan ishlar aileviy nersege turk kulturasinda okshamiydi.uzbakta hem munge kop okshap.rusta umumen bashkaca kirgizda aldin kachiradi kegen savci boladi desam .endi bu kizdarda bu caman keladi.ozlerige sorgenmisiz aldin kachirip kim bolgeniningi hem hich bilmezden bir adamge hatun bolish kanaka kiyinmi kiyinmazmi .aytmatovnin cemilesini okimagenmisiz dedim.o yahsi yazuvci idi/mene shu orf adatnin ozkerishni ichun unday cazip koysa kerek.aldin kizlarni kokadigan kiz bolishtan ozkertish kerek.hemma kirgiz kizdin miyasinda kansi kuni meni kansi kirgiz suruklep kachirip hatun kiladi digan bir katta korkish bar.

balki 1000-1500 yuz yil aldin gocmanchi bolingan vaktta hemmammiz bunaka bolishimiz mumkin/o chagda adamlar birbirigi yilda belkim bir merte koredi.urugtan uylenish yasak idi.50-60-80-100 kilometir uzak yashaydi birbirigiden .endi u vakti hem annik bilmaymiz lakin caylasgenden kegenki tarihimizdi bilemiz.asirlar otip ketganda hemma insanliknin men aldinkindan hem yahshi yashayman digan maksadi bar.endi kimnin ozkerishi kerek isa o ozkersin.orfi hem kerekse ozkertip koyin…………….

celalabadlik bala rossa eslik edi.u dedem hem sizge oksap gepiredi ake dedi.shu orfi caman korip men kim caksa o bilen uylenemen dep ayam uzbek bolsa hem uylengen dedi.
lakin u payhta rossa kiynalgenler dedi.
ularin aldinda turklerge bitte azar kildim.

-sizdan hem shansili yok.bu cayda tarlap tarlap en yasshisi bilen uylenedigan bolsangiz bolin .oynashamen dep yursengiz siznin kizlarindiz hem boladi ular bilen hem oynashamen digan cigitler hem boladi munakani essizden chikarmayn desam.

hemmasi dinc boldi.telefonlar belirip alindi.biznikige hem kelin chaylaship gapleshemiz dep birbirlerige dost karasha basladilar.lakinnnnnnnnn..men yena hem oylanip kaldim.

kayarda bu konsoloslar.kayarda sosyal psikolagyacilar.kayarda rehabilitasyon bilivchilar.
chirayli kursulardan stollardan birbirige gaprishgen hich kimsanin hich alakasi bolmagen adamlar sifatida yashiyaptilar.kopraktan hem chontekte katte pul.manasi shu.

%d bloggers like this: